Iako je prošlo više od stoljeća od sudbonosne deklaracije koju je izdala Velika Britanija, njene katastrofalne posljedice i dalje uništavaju palestinski narod.
Drugog novembra 1917. godine britanski ministar vanjskih poslova Arthur James Balfour uputio je pisani dokument lordu Lionelu Rothschildu, u kojem ga obavještava da britanska vlada podržava uspostavu “nacionalnog doma za jevrejski narod” u Palestini, obećavajući da će olakšati ostvarenje tog cilja. Iako kratak, tekst je nosio duboku političku kontradiktornost, dajući cionističkom pokretu britansko priznanje i podršku, dok je većinsko arapsko palestinsko stanovništvo svelo na bezličnu formulaciju “nejevrejskih zajednica”, uskraćujući im jasna politička i sva orala prava.
Od kolonijalnog pisma do međunarodnog okvira
U vrijeme izdavanja Balfourove deklaracije, u Palestini je živjelo oko pedeset hiljada Jevreja, dok je domorodačko palestinsko stanovništvo brojalo približno milion i 650 hiljada duša koje su stoljećima razvijale svoj život u gradovima, selima i pustinjama ove zemlje. Sporni dokument ignorirao je njihova politička, ekonomska i administrativna prava, prepoznajući im tek štura građanska i vjerska prava.
Britanska vlada prethodno je uskladila tekst s američkim predsjednikom Woodrowom Wilsonom, koji ga je odobrio prije objave, a uslijedila su i službena saopćenja Francuske, Italije i Japana. Tokom aprila 1920. godine Vrhovno vijeće savezničkih snaga na konferenciji u San Remu povjerilo je Britaniji mandat nad Palestinom, s ciljem provođenja spornog obećanja. U julu 1922. godine Vijeće Lige naroda usvojilo je nacrt mandata koji je stupio na snagu u septembru 1923. godine, čime je postalo jasno da se radilo o širem zapadnom projektu, a ne samo o britanskoj inicijativi.
Reakcije naroda i neprekinuti otpor
Reakcije Arapa kretale su se od zaprepaštenja do oštre osude i gnjeva. Kako bi umirila nezadovoljstvo, Britanija je uputila poruku Šerifu Huseinu uvjeravajući ga da neće dozvoliti jevrejsku kolonizaciju nauštrb interesa arapskog stanovništva, dok je istovremeno u praksi provodila odluke cionističkih vođa poput Chaima Weizmanna i pomagala valove useljavanja iz Evrope.
Naravno, Britanci su prevarili Huseina i ostale Arape, baš kao što se danas Amerikanci zajedno sa svojim saveznicima poigravaju sa današnjim Arapima.
Palestinski narod nikada nije prihvatio nametnute odluke i kolonijalnu praksu, već je pokrenuo niz historijskih ustanaka, počevši od revolucije Al-Buraq 1929. godine, pa sve do ustanka 1936. godine. S druge strane, cionistički pokret iskoristio je dobijeni dokument kao pravni temelj za uspostavu svoje države 15. maja 1948. godine, uz snažnu međunarodnu podršku.
Ovaj zloglasni akt pretvorio je istinske vlasnike zemlje u raseljene izbjeglice širom svijeta, dok agencije Ujedinjenih nacija bilježe milione palestinskih izbjeglica koji žive u desetinama kampova u Gazi, na Zapadnoj obali i u susjednim državama.
