Palestinski državljani Izraela — u izraelskoj zvaničnoj terminologiji često oslovljavani kao “izraelski Arapi” s ciljem brisanja njihovog nacionalnog identiteta — direktni su potomci oko 150.000 Palestinaca koji su ostali na svojoj zemlji nakon cionističkog etničkog čišćenja i progona više od 750.000 ljudi tokom Nakbe 1948. godine. Danas ova populacija broji više od dva miliona ljudi i čini približno 20 posto ukupnog stanovništva Izraela.
Gdje žive i kakav je njihov pravni status?
Izraelski Palestinci pretežno žive u homogenim arapskim gradovima i selima koncentrisanim u tri glavne geografske regije: Galileji na sjeveru, regiji “Trokuta” (Al-Muthallath) u centralnom dijelu, te u pustinji Naqab (Negev) na jugu. Pored toga, značajna populacija živi u historijskim mješovitim gradovima kao što su Haifa, Jafa, Akka, Lod (Lydd) i Ramla.
Iako posjeduju državljanstvo Izraela, izraelske vlasti i društvo na njih često gledaju s nepovjerenjem. Palestinci su tokom proteklih decenija bili izloženi stalnom policijskom nasilju i hapšenjima. Njihov položaj značajno je pogoršan nakon oktobra 2023. godine, odnosno nakon početka izraelske agresije na Gazu. I pored svih nepravdi i nasilja koje se čini nad njima, vidjeli smo ovih dana kako Palestinci kroz političko organizovanje i učešće na izborima nastoje ostati važan faktor koji bi mogao odlučivati o budućim vladajućim koalicijama u zemljinoj političkoj sceni.
Historijski korijeni: Od Nakbe do vojnog režima
Prije stvaranja Izraela 1948. godine, palestinski Arapi činili su većinu stanovništva historijske Palestine. Tokom vojnih operacija cionističkih milicija i izraelske vojske između 1947. i 1948. godine, izvršeno je etničko čišćenje u kojem je ubijeno na hiljade Palestinaca, uništeno na stotine sela, a oko 80 posto palestinskog stanovništva nasilno je protjerano iz svoje domovine – događaj koji Palestinci nazivaju Nakba (katastrofa).
Nakon primirja 1949. godine, oko 150.000 Palestinaca ostalo je unutar novouspostavljenih granica Izraela. Gotovo četvrtina njih bila je interno raseljena i trajno spriječena da se vrati u svoje uništene domove. Od 1948. do 1966. godine Palestinci su živjeli pod strogim vojnim režimom koji je primjenjivan isključivo na njih, dok su Jevreji bili pod civilnom pravom. U tom periodu samo za Palestince uvođeni su policijski satovi, ograničenja kretanja i zabrane političkog djelovanja.
Jedan od najtežih zločina u tom periodu bio je masakr u Kafr Qasimu koji se desio 29. oktobra 1956. godine, kada su izraelske snage pomjerile policijski sat bez znanja mještana koji su radili na njivama. Pri povratku u selo, vojnici su ubili 49 palestinskih seljaka, uključujući žene i djecu.
Sistemska diskriminacija
Iako je vojni režim ukinut 1966. godine, sistemski pritisci na Palestince nisu prestali. Prema podacima pravnog centra Adalah iz Haife, u Izraelu je usvojeno više od 65 zakona koji direktno ili indirektno diskriminišu Palestince koji žive pod vlašću Izraela. Među prvima je bio Zakon o imovini odsutnih lica iz 1950. godine, koji je poslužio za legalizaciju oduzimanja zemlje i nekretnina protjeranih Palestinaca.
Međunarodne organizacije za ljudska prava, uključujući Amnesty International, Human Rights Watch i izraelski B'Tselem, dokumentovale su postojanje više od 65 zakona koji direktno ili indirektno diskriminišu pripadnike nejevrejskog naroda. Ova diskriminacija je ustavno zacementirana usvajanjem kontroverznog Zakona o jevrejskoj nacionalnoj državi iz 2018. godine, koji pravo na samoopredjeljenje u zemlji definira kao isključivo pravo jevrejskog naroda, dok je arapskom jeziku oduzet status službenog jezika.
Posebno dramatična situacija vlada u Naqabu, gdje desetine “nepriznatih sela” beduinskih Palestinaca nemaju pristup vodi, struji ni putevima, a njihovi domovi se rutinski ruše radi izgradnje jevrejskih naselja i vojnih poligona.
Neraskidiva veza sa palestinskim narodom
Uprkos višedecenijskim pokušajima podjele i prisilne integracije, velika većina ove populacije sebe nepokolebljivo definira kao neraskidivi dio palestinskog naroda. Napadi na Palestince u Jerusalemu i ostatku Zapadne obale, skrnavljenja džamije Al-Aksa i razaranje i činjenje genocida u Pojasu Gaze redovno izazivaju snažne valove solidarnosti i protesta među Palestincima unutar Izraela, potvrđujući da njihova borba za dostojanstvo ostaje integralni dio šire palestinske borbe za slobodu i pravdu.
Politička borba
Uprkos višedecenijskim pritiscima, izraelski Palestinci su razvili snažan politički pokret. Osnivanjem stranaka poput Hadasha, Balada, Ta'ala i Ra'ama, te formiranjem Visokog političkog komiteta, stvorena je platforma za borbu unutar i izvan parlamenta.
Historijski korak napravljen je 2015. godine osnivanjem Zajedničke liste koja je 2020. godine osvojila 15 mandata u Knesetu, postavši treći najjači blok u parlamentu. Protekli izbori donijeli su historijski uspjeh, palestinske stranke osvojile su čak 19 mandata. Ovim izbornim uspjehom Palestincu su najavili da neće odustati od borbe za svoju Palestinu.
